osobowość; umiejętność, Psychologia biznesu, Psychologia dla każdego, umiejętność, dyspozycja

Autoprezentacja w pracy z ludźmi

Autorzy: dr n. społ. Karolina Rajewska-Rynkowska, psycholog; dr n. społ. Ewa Łodygowska, psycholog

Pojęcie autoprezentacji

Człowiek od najmłodszych lat uczy się sztuki autoprezentacji. Już w dzieciństwie wpajane są normy zachowania. Bardzo szybko nabywana jest zasada, że inne reguły postępowania obowiązują wśród najbliższych, a inne – u obcych. Dziecko wcześnie zaczyna rozumieć, że jego sposób zachowania się w domu (np. grzebanie w szafce kuchennej z naczyniami) jest nie do przyjęcia podczas wizyty u rodziny. Można powiedzieć, że niemal od urodzenia trwa trening pt. „Jak zrobić dobre wrażenie”. Chęć budowania pozytywnego obrazu siebie jest naturalną potrzebą człowieka. Każdy z nas pragnie akceptacji i nikomu cudza aprobata nie jest obojętna. Większość ludzi chce być lubiana i szanowana przez innych.

Istnieje szereg zawodów, w których umiejętność wywierania odpowiedniego wrażenia decyduje o efektywności i skuteczności pracy. Wszystkie wiążą się z pracą z ludźmi.

Autoprezentacja to umiejętność przedstawiania siebie w korzystnym świetle. To także zdolność tworzenia takiego obrazu siebie, który byłby zgodny z oczekiwaniami odbiorcy. Nie chodzi tu o udawanie – próba kreowania wyidealizowanego wizerunku może skończyć się rozczarowaniem. W związku z tym można wyróżnić pojęcie autoprezentacji pozytywnej i negatywnej.

Autoprezentacja pozytywna występuje wtedy, gdy osoba chcąc uzyskać pożądany rezultat demonstruje cechy, które rzeczywiście posiada. Jeśli np. pracownik danej firmy jest dobrze przygotowany do pracy i sprawnie wykorzystuje umiejętności podkreślając jednocześnie swój profesjonalizm, to jest to zjawisko zdecydowanie pozytywne.

public-relations

Niewłaściwe jest jednak demonstrowanie cech, których w rzeczywistości się nie posiada. Np. osoba zapewnia o własnej dyskrecji, a jednocześnie przekazuje informacje innym osobom. Mamy wtedy do czynienia z autoprezentacją negatywną. Zachowanie takie z perspektywy autora działań może przynosić korzyści, jednak są one zawsze krótkotrwałe.

Innymi słowy – autoprezentacja to zdolność takiego wykorzystania własnego potencjału, aby osiągnąć pożądany efekt.

W pracy opartej na relacjach z innymi wiele jest aspektów, które mogą stanowić o pozytywnej autoprezentacji. Należą do nich między innymi: 1) wiedza pracownika, 2) umiejętność nawiązywania kontaktu i prowadzenia rozmowy, 3) kultura osobista, 4) wygląd zewnętrzny.

1. Wiedza pracownika

W pracy opierającej się na relacjach z innymi ludźmi istotna jest nie tylko wiedza merytoryczna, ale także sposób jej prezentacji. Wiadomości, jakimi powinien dysponować dany pracownik, muszą być rzetelne (sprawdzone), prawdziwe (poparte danymi z wiarygodnych źródeł) i związane z omawianym tematem.

flipchart

Sposób przekazywania wiedzy sprowadza się do wykorzystania trzech podstawowych zasad: reguły zrozumiałości i poprawności wypowiedzi, reguły ciągłości przekazu i reguły adekwatności.

Zasada zrozumiałości i poprawności wypowiedzi nakazuje dbanie o jej jasność i precyzyjność. Podkreśla istotę poprawności gramatycznej wykorzystywanego języka oraz właściwą organizację przekazu (początek, rozwinięcie, zakończenie). Zaleca unikanie żargonu i określeń specjalistycznych – czyli używanie języka zrozumiałego dla odbiorcy. Nakazuje eliminowanie powtórzeń, dźwięków paralingwistycznych („yyy”, „hmm… no… tego…”) i zbyt długich przerw w mówieniu.

Reguła ciągłości przekazu zakłada związek pomiędzy aktualną a poprzednią wypowiedzią. Osoba, który „przeskakuje” z tematu na temat lub formułuje komunikaty nie uwzględniające pytań, czy konkluzji rozmówcy, w poważny sposób narusza tę zasadę.

Reguła adekwatności zaleca podkreślanie własnego zaangażowania w istotę poruszanego problemu. Pracownik, który np. zachęcając klienta do zakupu, mówi o produkcie w sposób nieprzekonujący, łamie tę zasadę.

Wykorzystując w rozmowie trzy wymienione wyżej reguły dana osoba zwiększa swoje szanse na to, iż rozmówca spostrzeże go jako osobę kompetentną, komunikatywną i przekonaną do tego, o czym mówi.

2. Nawiązywanie kontaktu i prowadzenie rozmowy

Istotą dobrego kontaktu jest nie tylko sprawne przekazywanie informacji, ale także umiejętność słuchania rozmówców oraz rozpoznawania ich potrzeb i oczekiwań. Podczas prowadzenia rozmowy obowiązuje kilka podstawowych reguł (oprac. na podstawie: Nęcki, „Komunikacja międzyludzka”).

Zasada grzeczności podkreśla wagę uprzejmości i taktu w relacji. Zadając pytania osoba współpracująca z ludźmi powinna kierować się nie tylko własnym celem rozmowy (np. potrzebą zebrania niezbędnych informacji), ale także postawą rozmówcy – jego emocjami, nastawieniem. Pytania natarczywe, obcesowe lub zbyt intymne naruszają poczucie bezpieczeństwa drugiej strony i utrudniają nawiązanie kontaktu. Toteż osoba, dążąca do dobrego kontaktu z interlokutorem, w myśl tej zasady powinna okazywać takt, akceptację oraz unikać krytykowania i oceniania.

Reguła zgodności zakłada dążenie do wypracowania wspólnego stanowiska. Ważne jest, aby pracownik nie narzucał wyboru określonego rozwiązania, ale uwzględniał potrzeby i pomysły drugiej strony. Toteż wybór powinien być właściwy i z punktu widzenia pracownika (np. dopasowanie oferowanego produktu do konkretnych oczekiwań nabywcy), i z perspektywy klienta (przekonanie o trafnej decyzji).

Zasada kooperacji podkreśla znaczenie wzajemnej współpracy. Komunikacja nie może odbywać się w formie dyrektywno-nakazowej. Oznacza to, że kontakt powinien opierać się na swobodnej wymianie poglądów, opinii, czy odczuć.

Zasada mówienia o rzeczach pozytywnych sugeruje podejmowanie tematów pogodnych i przyjemnych. Pełne zastosowanie tej reguły jest więc niemożliwe w niektórych zawodach, wiążących się z pracą z ludźmi. Agent ubezpieczeniowy sprzedający polisy na życie, podobnie jak lekarz, nie uniknie tematu chorób i śmierci. Może jednak zadbać o łagodną formę tego przekazu. Zatem nie powinien „straszyć” rozmówcy: wyolbrzymiać, uparcie kontynuować budzących lęk kwestii, czy obrazowo przedstawiać zagadnień pejoratywnych, stresogennych. Jeśli bowiem wywoła u rozmówcy wysoki poziom lęku, to może sprawić, iż dana osoba w dążeniu do uniknięcia negatywnych emocji zrezygnuje z kontaktu z danym pracownikiem.

3. Kultura osobista

To, co w danym społeczeństwie rozumiane jest jako kultura osobista, określają ścisłe normy i reguły społeczne. Kulturalny Arab zbliża się do swojego rozmówcy tak blisko, że ten czuje ciepło jego oddechu na twarzy. W Polsce takie zachowanie zostałoby uznane za naruszenie wszelkich zasad i przekroczenie granic osobistego terytorium drugiej osoby.

Kultura osobista pracownika, współpracującego z ludźmi, nie ogranicza się tylko do umiejętnego przywitania lub przedstawienia się. Składa się na nią także postawa wobec rozmówcy – powinna opierać się na szacunku, życzliwości i uczciwości, a także na przestrzeganiu określonych reguł (zasady punktualności, dyskrecji, słowności).

Z kulturą osobistą wiąże się także problem przestrzegania etyki zawodowej. Niektóre zawody nakazują wręcz przestrzeganie określonego kodeksu etycznego, o czym warto poinformować rozmówcę. Dzięki temu będzie miał on poczucie bezpieczeństwa w relacji z danym pracownikiem i większego zaufania.

Warto jeszcze powiedzieć o kwestii lojalności. Pracownik powinien być lojalny wobec firmy, którą reprezentuje. Oznacza to, iż kieruje się jej dobrem, a także wyraża się pozytywnie mówiąc o niej. Nie udostępnia postronnym osobom dokumentów o charakterze służbowym. Nie mówi o potknięciach przełożonych, nieprawidłowościach, brakach, gdyż u jego rozmówcy budzi to nieufność i dezaprobatę.

4. Wygląd zewnętrzny

Twórca przysłowia „Jak cię widzą, tak cię piszą” być może nie zdawał sobie sprawy, ze kiedyś mądrość tę potwierdzi wiedza psychologiczna. Badania wykazują, że powierzchowność i sposób ubierania się decyduje jak inni nas spostrzegają.

Dzieje się tak dlatego, że strój i inne elementy wyglądu zewnętrznego są ważnym nośnikiem informacji. Stanowią komunikat mogący wskazywać na przynależność społeczną (strój arabski), zawód (mundur), status finansowy (ubranie renomowanych projektantów), religię (krzyżyk w formie wisiorka),czy światopogląd (znaczek „Greenpeace” lub „Amnesty International”).

W przypadku wyglądu zewnętrznego uruchamiane jest zjawisko określane w psychologii jako efekt halo. Polega ono na tym, że ludzie spostrzegając nieznajomą osobę na podstawie jednej, wyraźnie widocznej cechy przypisują jej pewne właściwości osobowości (zgodne w ich pojęciu z tą cechą).

Wyróżnić można efekt halo anielski i diabelski.

Efekt anielski występuje wtedy, kiedy na podstawie jednej zalety dopowiedziana jest cała pozytywna „reszta”. Np. rodzic widzący na zebraniu schludnie i starannie ubranego nauczyciela nabiera przekonania, że ma do czynienia z osobą zorganizowaną i sumienną.

Efekt diabelski ma miejsce wtedy, gdy człowiek w oparciu o jedną niekorzystną cechę tworzy negatywną ocenę całej osoby. Np. pacjent widząc lekarkę o ostrym, wyzywającym makijażu, odważnym, wydekoltowanym stroju, przesadnym manicure, może uznać ją osobę płochą, nastawioną rozrywkowo, nieskoncentrowaną na kwestiach merytorycznych.

Warto podkreślić, że często niesprawiedliwe, czy pochopne oceny są rezultatem tego mechanizmu. Jednak ludzie posługują się nim w sposób nieświadomy. Chcą na podstawie dostępnych danych jak najszybciej stworzyć wizerunek drugiej osoby po to, aby w kontakcie z nią zachować się adekwatnie.

Mając na uwadze konsekwencje efektu halo osoba pracująca z innymi powinna szczególnie dbać o swoją powierzchowność. Wskazany jest taki zestaw odzieży i kolorów, który w żaden sposób nie odbiega od ogólnie przyjętych norm. Strój powinien być schludny, stonowany, nie rażący nadmierną swobodą lub przesadną elegancją.

Autoprezentacja to nie tylko granie roli, to także metoda wpływania na własne odczucia i wykorzystania indywidualnego potencjału. Nie sposób bowiem odgrywać określonego scenariusza nie odczuwając związanych z nim emocji. Aktor, który na scenie zamierza płakać, przypomina sobie smutne zdarzenie. Nie płacze więc dlatego, bo gra, ale dlatego, bo jest smutny. Tak samo osoba pracująca z ludźmi – nie dlatego przejawia pewność siebie, ponieważ udaje tę cechę, ale dlatego, że czasami potrafi taka być. Na tej samej zasadzie – kiedy pracownik wzbudza w sobie życzliwość i sympatię wobec rozmówcy, rzeczywiście zaczyna odczuwać te emocje. Gdy prezentuje zaangażowanie w wykonywaną pracę, jego entuzjazm naprawdę rośnie. W związku z tym, nie należy się obawiać, że budowanie określonego wizerunku zawodowego jest sztuczne. Jeśli opiera się on na rzeczywistych zaletach, to będzie zawsze prawdziwy.

turkey-161401_1280

Szkoda byłoby nie korzystać z tak skutecznego narzędzia rozwijania swoich możliwości, jakim jest pozytywna autoprezentacja. A więc – warto zadbać o właściwe przedstawienie swoich umiejętności, a efekty nadejdą szybciej, niż się spodziewamy.

Reklamy

About psychologiaity.com

psycholog dr n.społ. Ewa Łodygowska

Dyskusja

Brak komentarzy.

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s