Dla rodziców, niezbędnik rodziców

Metody motywowania dziecka (1) – efektywna pochwała

Autor: psycholog dr Ewa Łodygowska

Pochwała jest istotnym oddziaływaniem wychowawczym, stanowiącym formę wywierania wpływu. Jednocześnie jest narzędziem motywowania dziecka, kształtowania i wzmacniania u niego właściwych zachowań. Stanowi ponadto źródło wiedzy o samym sobie.

Pochwała powinna być podstawowym narzędziem w warsztacie rodzicielskim. Jednak jej użyteczność wymaga spełnienia kilku uwarunkowań. Pochwała, która jest efektywna:

  1. jest w formie opisowej.

Oznacza to, że nie jest oceną typu Świetnie!, Cudownie!

Nie jest tzw. „komunikatem-wytrychem” w rodzaju Jesteś super; Brawo, mistrzu. Tego typu przekaz nie ma dla dziecka znaczenia – nie wnosi żadnej wiedzy o nim samym, nie stanowi wzmocnienia dla konkretnego zachowania (które nie zostało jednoznacznie nazwane).

porządek

Zatem zamiast oceniać (Wspaniały porządek!) lub posługiwać się nic nie wnoszącymi komunikatami-wytrychami, lepiej opisać zachowanie dziecka. Na przykład: Widzę, że wszystkie zabawki są posprzątane. Samochody są w pudle, a książki na półkach. Klocki zostały zostały uporządkowane. To się nazywa porządek.

Dzięki tak sformułowanej pochwale dziecko ma pewność, że dorosły poważnie traktuje jego pracę. Uczy się samo wyciągać wnioski: Skoro wszystkie zabawki posprzątałem, to znaczy, że umiem dobrze sprzątać!

Ponadto fakt, że dorosły koncentruje uwagę na działaniach dziecka i mówi o nich, stanowi dla dziecka wzmocnienie pozytywne, czyli rodzaj nagrody.

2. wyraża pozytywne uczucia

Wyrażenie uczuć przez rodzica pełni istotną rolę – dziecku zależy na akceptacji i zadowoleniu rodzica. Zamiast więc oceniać: Cudownie!, dorosły wyraża swoje uczucia:

  • Jestem zadowolony widząc, że…
  • Cieszę się, że…
  • Jest mi przyjemnie, że…
  • Jestem dumny, bo ty…

Słysząc tak sformułowany komunikat, dziecko ma poczucie, że nie tylko zrealizowało obowiązek, ale również spowodowało, że rodzic jest z niego zadowolony.

3. zawiera podsumowanie pożądanych zachowań dziecka

Właściwie sformułowana pochwała to nie tylko opis, ale i podsumowanie pożądanych zachowań dziecka. Dzięki temu zdobywa ono wiedzę o swoich zaletach i umiejętnościach (buduje pozytywną samoocenę!).

Istotne jest, aby zostało nazwane (podsumowane) konkretne zachowanie dziecka np.

czyta

  • Mimo, że to zadanie jest trudne, nie poddajesz się – czytasz, sprawdzasz instrukcję. To się nazywa wytrwałość.
  • Obiecałeś, że wyniesiesz śmieci i wyniosłeś. To się nazywa sumienność.
  • Posprzątałeś swój pokój. Jest w nim teraz bardzo czysto. To się nazywa dokładność.

Często z punktu widzenia rodzica – wydaje się błahostką podsumowywanie (poprzez nazwanie) określonych zachowań dziecka.

Jednak dziecko buduje wiedzę o sobie samym właśnie opierając się na komunikatach rodziców – regularnie powtarzana informacja, dotycząca dziecka, jest włączana do jego systemu przekonań o sobie, stanowiąc element samooceny.

Dzięki temu dziecko, które systematycznie  słyszy, że jest wytrwałe, po pierwsze – ma świadomość posiadania tej zalety, po drugie – stara się zachowywać w taki sposób, aby pozostać w zgodzie z tym obrazem. Toteż dzieci, które nazywane są leniami, po jakimś czasie wątpią w siebie, zaczynają postrzegać siebie jako rzeczywiście leniwe i tracą motywacją do działania. Natomiast dzieci, których pracowitość otoczenie docenia (poprzez zwracanie uwagi, nazywanie tej cechy, mówienie o niej), również zaczynają postrzegać siebie jak0 takich i zgodnie z tym się zachowywać.

4. jest bezpośrednio po fakcie.

Im młodsze jest dziecko, tym ważniejszy jest szybki czas reakcji po wystąpieniu pożądanego zachowania. Pochwała, odroczona w czasie (Kupię ci rower, jak przez pół roku będziesz pamiętał o ścieleniu łóżka), nie spełnia swojej funkcji motywującej.

Zatem efektywna pochwała powinna być wyrażona bezpośrednio lub w krótkim czasie po wystąpieniu pozytywnego zachowania.

5. bez ukrytych negatywnych podtekstów.

Pochwała jest nagrodą. Rodzic, który chwali, nie powinien pod płaszczykiem pochwały „przemycać” żadnych ukrytych treści, ocen, ani oczekiwań.

Zatem skuteczna pochwała nie powinna:

  • zawierać ukrytej krytyki:  Cieszę się, że odkurzyłaś mieszkanie, ale szkoda, że rozbiłaś podczas odkurzania wazon,
  • ukrytych oczekiwań: Jestem zadowolony, że zdobyłeś trzecie miejsce w konkursie historycznym. W następnym roku masz zdobyć pierwsze;
  • być połączona z karą, dodatkowymi obowiązkami: Cieszę się, że tak szybko posprzątałeś swój pokój. W takim razie teraz pomóż bratu.

Jeśli jako dorośli wątpimy w powyższe, spróbujmy wyobrazić sobie dwie sytuacje:

1) właśnie schudliśmy trzy kilogramy i jesteśmy z siebie dumni, gdy nasz partner/mąż stwierdza: Jestem zadowolony, że schudłaś trzy kilo, teraz skoncentruj się, aby stracić jeszcze pięć;

2) właśnie dostaliśmy podwyżkę i bardzo się cieszymy, gdy partnerka/żona mówi: Naprawdę jestem dumna, że ciebie doceniono. Szkoda, że dostałeś tak mało, może postarasz się o więcej?

I jak się wtedy czujemy?

Podobnie oszukane, zawiedzione, niedocenione czuje się dziecko, jeśli pochwała nie jest jednoznaczna – towarzyszy jej dodatkowe oczekiwanie, ukryta krytyka… Toteż istotne jest, aby oddzielić czas chwalenia od czasu formułowania oczekiwań i pozwolić dziecku nacieszyć się  zadowoleniem i akceptacją rodzica, bez obciążania go wymaganiami w danym momencie.

Reasumując – pochwała, sformułowana wedle powyższych pięciu zasad, będzie zdecydowanie skuteczniejsza niż komunikat-wytrych, pusty komplement, czy zawoalowane oczekiwanie. Właściwie skonstruowana pochwała spowoduje, że  dziecko zapamięta, jakie zachowania są właściwie, które z nich zapewnią mu aprobatę ze strony rodzica, co więcej – zyska pozytywne informacje o sobie.

Ważne jest, aby rodzic pamiętał, że:

  • W każdym człowieku istnieje coś, co zasługuje na pochwałę.
  • W każdym dziecku można coś pochwalić.

Nawet najgorszy urwis może być pochwalony za to, że punktualnie wraca ze szkoły, przechodzi przez jezdnię w sposób ostrożny, ścieli łóżko, wychodzi z psem, dobrze gra w piłkę.

Jeżeli w naszym dziecku dostrzeżemy pozytywne cechy i powiemy mu o tym, to – zgodnie z zasadą samospełniającej się przepowiedni – będzie się ono starało zachowywać w określony sposób. Dlatego warto jest chwalić nasze dziecko, dostrzegać w nim mocne strony i zalety. Dziecko, które ma przekonanie, że jest wartościowe, stara się zachowywać tak, aby podtrzymać ten wizerunek.

pochwała


Powiązane artykuły:

 

Reklamy

About psychologiaity.com

psycholog dr n.społ. Ewa Łodygowska

Dyskusja

Trackbacks/Pingbacks

  1. Pingback: Metody motywowania dziecka (2) – konstruktywna kara | psychologia i ty - 24 sierpnia 2015

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

Reklamy