problem, problem/stres, Psychologia biznesu, Psychologia dla każdego

Pracoholizm? A może pasja?

Autor: psycholog dr Ewa Łodygowska

Według Anny Jachnis  (2008) można wyróżnić różne typy pracoholizmu:

  1. pracoholizm pozorowany
  2. pracoholizm niewolniczy
  3. pracoholizm obsesyjny
  4. pracoholizm ucieczkowy
  5. pracoholizm twórczy
  6. pracoholizm nominowany
  7. pracoholizm z wyboru

Difficulty in business

Pracoholizm pozorowany

Jest to raczej rodzaj pozy, niż odzwierciedlenie rzeczywistej postawy pracownika. Występuje wtedy, gdy  pracownik jest dyspozycyjnie ciałem i duszą „oddany firmie”, bez  czasu dla siebie i bliskich. Osoba pracuje po godzinach, bo szef „jeszcze nie wyszedł”. Ujawnia tendencję do zajmowania się wieloma sprawami, wszędzie jej pełno, swoją energią często przeszkadza innym. Jednocześnie – jej praca nie przynosi firmie większego pożytku, gdyż tak naprawdę osoba jest mało efektywna (często chaotyczna) i niekreatywna.

Pracoholizm niewolniczy (mobbingowy)

Ten typ pracoholizmu polega na nadmiernym obciążaniu pracą jednej osoby. Osoba ta pracuje za kilku zwolnionych, albo za szefa („z nadania”).

Nie może sobie pozwolić na odpoczynek, urlop, zdarzenia losowe, bo „jest niezbędna”. Toteż żyje w permanentnej pułapce, że nie ma opcji, aby odejść, a jednocześnie trzeba realizować narzucone zadania.

Pracoholizm obsesyjny

Ten typ pracoholizmu dotyczy pracowników, którym udało się wreszcie objąć stanowisko, godne ich wykształcenia i umiejętności. Osoby te mają wysokie aspiracje; chcą uwodnić, że są właściwymi ludźmi na właściwym miejscu.

Utożsamiają się z firmą bardziej niż z rodziną, zostają po godzinach, zabierają pracę do domu. Nawet gdy nie pracują, to myślą o pracy.

Pracownicy ci są niezwykle wymagający w stosunku do innych. Czują się w firmie niezbędni (mają opór wobec urlopu), a zarazem obawiają się, że ich nieobecność zostanie wykorzystana przez innych, którzy mogą ich pozbawić stanowiska. Funkcjonują w ciągłym kieracie własnych myśli, obaw i uprzedzeń.

Pracoholizm ucieczkowy

Ten typ pracoholizmu mogą przejawiać osoby, które żyją w sytuacji długotrwałego oddziaływania stresogenów, niemożliwych do usunięcia.

Takimi stresogenami mogą być: toksyczni rodzice, życiowi partnerzy (o cechach biorców, uzależnieni od alkoholu, chorzy psychicznie) lub dzieci, sprawiające więcej kłopotów niż radości.

W takiej sytuacji ucieczka w pracę wydaje się (często nieświadomym) rozwiązaniem, a osoba angażuje się w aktywność zawodową, aby uciec od problemów, z którymi nie jest sobie w stanie poradzić.

Pracoholizm twórczy

Ten typ pracoholizmu dotyczy osób pracujących twórczo – artystów, pisarzy, pracowników naukowych, dziennikarzy.

Przejawiają oni szczególne trudności w oddzieleniu pracy od życia prywatnego, stale są zaangażowani w swoją twórczość, nie potrafią się wyłączyć. Z jednej strony – wciąż cieszą się i pasjonują pracą, z drugiej – przestają dostrzegać, kiedy zaciera się granica między działalnością zawodową a innymi sferami życia, a praca staje się podstawowym (czasem jedynym) polem aktywności.

Pracoholizm nominowany

Ten rodzaj pracoholizmu wydaje się być uwarunkowany przez typ temperamentu i intelekt. Do tej kategorii pracoholizmu mają „predyspozycje” osoby o cholerycznym temperamencie (impulsywne, drażliwe, zmienne) z ponadprzeciętnym intelektem. Ich potrzeba poznawania, aktywności i samorealizacji dominuje nad potrzebą przynależności społecznej. Praca jest dla nich celem, a nie środkiem do życia.

Pracoholizm z wyboru

Ten typ pracoholizmu przejawiają osoby, które ciężko pracują, ponieważ lubią to robić.

Mimo, że przez najbliższe otoczenie mogą być uważane za pracoholików, nie wykazują objawów uzależnienia. Są zafascynowane pracą, własnym rozwojem, ogólnie zadowolone z życia. Cechuje ich adekwatna pewność siebie i optymizm.

Pracę traktują jak wyzwanie. Jest dla nich wartością samą w sobie, stylem życia, a nie tylko sposobem zdobywania pieniędzy i statusu społecznego. Chętnie pomagają innym i korzystają z życia. Bywa, że przeżywają okresy silnego stresu, ale potrafią je przezwyciężyć i nadal cieszyć się pracą – zmieniając formę, czy zakres działalności. Pracoholizm z wyboru w wielu aspektach przypomina pracoholizm twórczy.

Pracoholizm, niezależnie od tego, jakie potrzeby zaspokaja i jakim wartościom służy, ujawnia również negatywne oblicze. Wpływa niekorzystnie na funkcjonowanie psychospołeczne człowieka.

A. Jachnis (2008) wskazuje na następujące objawy pracoholizmu:

  • deformację życia uczuciowego:
    • problemy z wyrażaniem uczuć
    • brak empatii prowadzący do nieodpowiedzialnych i bezwzględnych zachowań wobec innych
  • upośledzenie sfery społecznej:
    • izolację
    • unikanie kontaktów społecznych (towarzyskich)
    • kontakty społeczne ograniczone tylko do interakcji ze współpracownikami w miejscu pracy
    • osamotnienie
  • konflikty rodzinne:
    • kłopot z dzieleniem się uczuciami i władzą
    • utratę zdolności empatii (osoba przestaje być „dostępna” dla bliskich osób)
    • związek postrzegany w kategoriach walki („o racje”), a nie kompromisu, współdziałania
    • utratę zainteresowania potrzebami bliskich, bądź deprecjonowanie ważności tych potrzeb
    • egocentryzm
  • zaburzenia nastroju:
    • lęk (że się straci pozycję zawodową)
    • napięcie i niepokój (bycie ciągle „w pracy”)
    • niemożność oderwania się od problemów zawodowych
    • impulsywność
    • depresyjność
    • poczucie pośpiechu, niezdążania, ścigania się z czasem
  • wycofanie się z aktywności w innych sferach życia bądź nadaktywność:
    • rezygnację z zajęć dających relaks i odpoczynek
    • utratę, bądź zawężenie sfery zainteresowań pozazawodowych
    • poszukiwanie aktywności pobudzających, podnoszących poziom adrenaliny, traktowanie tych zajęć w kategoriach pracy (postrzeganie tych aktywności w kategoriach zdobywania, rozwijania, zaliczania, oceniania, porównywania np. umiejętności/dokonań)
  • zmianę systemu wartości:
    • nadmiernie „rozdmuchane” poczucie obowiązku
    • zanik wartości związanych z rodziną, relacjami, osobistym szczęściem, zdrowiem
    • samoocenę uzależnioną od wzmocnień zewnętrznych – osoba traci rozeznanie i wiarę w swoje ogólne możliwości i potencjały, lecz definiuje siebie poprzez pryzmat osoby skutecznej w pracy.

Wykazuje się ponadto, że zmiany w psychice zachodzą powoli, przez wiele lat, niemal niezauważalnie (!), zaś stopniowa dezintegracja odbywa się w okresie od 5 do 20 lat.


na podstawie: A. Jachnis: „Psychologia organizacji. Kluczowe zagadnienia”, Difin, Warszawa 2008

psychologia-organizacji-kluczowe-zagadnienia-b-iext35876205


Powiązane tematy:

Reklamy

About psychologiaity.com

psycholog dr n.społ. Ewa Łodygowska

Dyskusja

Możliwość komentowania jest wyłączona.